Ο πόλεμος των παρακολουθήσεων (video)

Ομιλία στην εκδήλωση του Ινστιτούτου Ν. Πουλαντζάς: «Ο πόλεμος των παρακολουθήσεων – Ο ρόλος ατόμων και συλλογικοτήτων ενάντια στο ψηφιακό πανοπτικόν» που πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 2014.

Κείμενο βασισμένο στην ομιλία: 

1. Η κατάσταση όπως αυτή διαμορφώνεται σημερα:

1.1. Η τεχνολογία διευρύνει το κοινωνικό πεδίο ανοίγοντας παράλληλα και νέα πεδία πολιτικής. Οι αντιθέσεις που διαπερνούν το κοινωνικό σώμα μεταφέρονται στη νέα σφαίρα της διαδικτυακής κοινωνικότητας. Η σύγκρουση ανάμεσα στην εμπορευματοποίηση και τον ανταγωνισμό από τη μια και τη νοοτροπία των κοινών αγαθών και της συνεργασίας από την άλλη αναδύεται – με ειδικά χαρακτηριστικά βεβαίως – και στον ψηφιακό κόσμο.

Όμως, η διεύρυνση του κοινωνικού πεδίου μέσα από την ψηφιακή τεχνολογία μετασχηματίζει το σύνολο του κοινωνικού πεδίου. Δεν έχουμε δηλαδή απλά μια διεύρυνση του κοινωνικού πεδίου σε μια νέα σφαίρα, διατηρώντας τις βασικές συντεταγμένες της κοινωνικότητας αναλλοίωτες. Η νέα σφαίρα επιδρά με ποικίλους τρόπους – οι οποίοι δεν έχουν ακόμη κατανοηθεί στο βάθος που απαιτείται μιας και πρόκειται για μια μετασχηματιστική διαδικασία εν εξελίξει με πολύ μεγάλη ταχύτητα – στη θεμελιώδη φύση του κοινωνικού δεσμού.

Σχηματικά, ως κοινωνικό δεσμό εννοώ το πεδίο συγκρότησης των υποκειμένων μιας κοινωνίας. Ένας δεσμός με ψυχικές, κοινωνικές και βιολογικές διαστάσεις οι οποίες διαπλέκονται άρρηκτα διαμορφώνοντας ένα εξαιρετικά δυσπρόσιτο πεδίο μελέτης, αλλά και τον τόπο ανάδυσης του θαύματος της ανθρωπινότητας.

Θεμελιώδεις πτυχές όπως η σχέση ατομικού-συλλογικού και δημόσιου-ιδιωτικού, η ίδια η πρόσληψη του χώρου (η έννοια της έκτασης και της γεωμετρικής αναπαράστασης ως βασικοί αρμοί της συνείδησης) και του χρόνου (η έννοια της διαδοχής και της συνέχειας, αλλά και η ταχύτητα στο στερέωμα της συνείδησης) ως το υπόστρωμα ανάπτυξης της αυτοσυνειδησίας και της ανάδυσης του εγώ, η θεμελιακή συγκρότηση κανονικοτήτων για την τιθάσευση του εξωτερικού περιβάλλοντος, αλλά και η ανθρώπινη επαφή ως στοιχεία και την αποκατάσταση ενός απαραίτητου όσο και κίβδηλου ελάχιστου ασφάλειας στο ψυχικό επίπεδο, αλλά και άλλα πολλά επηρεάζονται από την είσοδο της ανθρωπότητας στον ψηφιακό κόσμο.

1.2. Από την άλλη, η για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας δυνατότητα καταγραφής τεράστιων ποσοτήτων δεδομένων και πληροφοριών (big data, data-intensive methods) – τεράστιων με τρόπο που αδυνατούμε να συλλάβουμε τι ακριβώς σημαίνει – αποτελεί μια πρόκληση για τις επιστήμες. Μια πρόκληση όχι μόνο ως προς τον τρόπο χρήσης αυτών των δεδομένων (η ανάπτυξη συγκεκριμένων μαθηματικών και πληροφορικών κλάδων είναι αυτή τη στιγμή φρενήρης), αλλά και της ίδιας της μεθοδολογίας των επιστημών (και αναφέρομαι στις μαθηματικοποιημένες επιστήμες ή κλάδους επιστημών) όπως τις έχουμε γνωρίσει ως τώρα.

Δεν έχει νόημα μια εικοτολογική συζήτηση γύρω από αυτά τα ζητήματα απόψε, καθώς όταν προσεγγίζονται επιφανειακά συνήθως εξάπτουν τη φαντασία μεταφέροντας τη συζήτηση σε μια φουτουριστική σφαίρα που αδυνατεί να παράξει τροχιοδεικτικά σήματα για την παρέμβασή μας σήμερα στο εσωτερικό μιας φρενήρους τεχνολογικής-επιστημονικής-αλλά και κοινωνικής εξέλιξης.

Απλώς θα ήθελα να υπογραμμίσω την πολιτική σημασία του να είμαστε ενήμεροι ότι ο ψηφιακός κόσμος επιδρά και σε ένα βαθύτερο επίπεδο από αυτό που συνήθως κατανοούμε ως κοινωνικό-πολιτικό πεδίο – συμπεριλαμβανομένου και του διαδικτυακού πεδίου – ώστε να είμαστε σε θέση να εντοπίζουμε δυνατότητες και κινδύνους που δεν είναι ορατοί σε μια πρώτη ματιά. Οφείλουμε να βρισκόμαστε σε επαφή με τις εξελίξεις και σε ένα διαφορετικό επίπεδο – ένα επίπεδο όπου οι πολιτικοί μας αντίπαλοι το λαμβάνουν μεν υπόψη αλλά δεν διαθέτουν τα μέσα για να το κατανοήσουν επαρκώς – καθώς σε διαφορετική περίπτωση θα μαχόμαστε στα τυφλά σε ένα γήπεδο που διαρκώς μετασχηματίζεται (μορφές οργάνωσης και συμμετοχής, στόχοι και μέσα επίτευξής τους κοκ).

2. Πολιτική στρατηγική:

2.1. Τα μέτωπα:

– Παραβίαση των δικαιωμάτων, των ελευθεριών και εν τέλει της ιδιωτικότητας των πολιτών από την κρατική εξουσία. Έλεγχος των πληθυσμών και πολιτικών αντιπάλων, επιβολή και αποδοχή της έννοιας της επιτήρησης πτυχών της ζωής που στο παρελθόν δεν ήταν καν νοητή.

– Συλλογή, κατοχή, αξιοποίηση και εν τέλει εμπορευματοποίηση προσωπικών δεδομένων από μεγάλους επιχειρηματικούς κολοσσούς. Εξατομικευμένη χρήση τους και μετατροπή των πολιτών σε προφίλ καταναλωτών με σαφή παραβίαση της ιδιωτικότητας και της κυριότητας επί των προσωπικών δεδομένων με ποικίλες προεκτάσεις (εργοδοσία, ασφαλιστικές εταιρείες κοκ).

– Αλλά και η στατιστική χρήση κρυπτογραφημένων δεδομένων επιχειρείται να περιφραχθεί και να μετατραπεί σε ιδιοκτησία την ώρα που βρισκόμαστε μπροστά σε τεράστιες δυνατότητες για την ανθρωπότητα.

– Περιορισμοί στο διαδίκτυο και έλεγχος της πληροφορίας.

2.2. Οι άξονες παρέμβασης:

2.2.1. Κινηματικό/ακτιβίστικο επίπεδο

– Ενδυνάμωση των κοινοτήτων που αντιμάχονται την κρατική και εταιρική στρατηγική ελέγχου του διαδικτύου και εμπορευματοποίησης της πληροφορίας.

– Αλληλεγγύη σε όσους αντιστέκονται ακόμη και ατομικά στην καταστρατήγηση θεμελιωδών δικαιωμάτων και στην επιβολή μιας ολοκληρωτικού τύπου επιτήρησης (σκληρότητα των αρχών).

– ενδυνάμωση κοινοτήτων και “ανοικτών” διαδικασιών με σκοπό τη διεύρυνση της συνεργατικής λογικής τόσο στην παραγωγή λογισμικού όσο και στη χρήση του διαδικτύου.

2.2.2. Θεσμικό/κρατικό επίπεδο

– προώθηση νομοθετικών/θεσμικών ρυθμίσεων:

περιορισμός στην καταγραφή προσωπικών δεδομένων

διαφανής τρόπος καταγραφής και ισοτιμία στη χρήση τους

περιορισμός στη χρήση της για εμπορευματικούς σκοπούς

διατήρηση της κυριότητας των δεδομένων στους χρήστες

– προώθηση μη εταιρικού λογισμικού στη δημόσια διοίκηση και το κράτος, ανάπτυξη των σχετικών κλάδων (πχ κρυπτογραφία) στη βάση ενός δημοκρατικού σχεδιασμού με στόχο την προστασία των πολιτών, τη διεύρυνση της λογικής των κοινών αγαθών.

– προώθηση ενός δημόσιου σχεδιασμού – στο πλαίσιο της παραγωγικής ανασυγκρότησης – στη βάση της συνέργιας δημόσιων δομών και οργανισμών με συνεταιρισμούς στον τομέα της ψηφιακής τεχνολογίας.

2.2.3. Ευρωπαϊκό/παγκόσμιο επίπεδο

– συντονισμός δράσης απέναντι σε ρυθμιστικά πλαίσια που επιχειρούν να πραγματώσουν τον εταιρικό και κρατικό έλεγχο του διαδικτύου (acta, sopa, pipa).

– συντονισμός αντιστάσεων στη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου ΗΠΑ-ΕΕ καθώς περιέχει και ζητήματα όπως η εταιρική αξιοποίηση προσωπικών δεδομένων.

– προώθηση της σχετικής ατζέντας σε ευρωπαϊκό επίπεδο δίπλα σε ζητήματα της δημοσιονομικής πολιτικής, της νεοφιλελεύθερης αρχιτεκτονικής της ευρωζώνης και της ΕΕ κοκ.

2.2.4. Στο ιδεολογικό επίπεδο

– Ανάδειξη της κοινής μήτρας των πολιτικών που προωθούνται αλλά και της πρακτικής των κρατών και των εταιρειών στον ψηφιακό κόσμο με τις νεοφιλελεύθερες επιλογές στην πραγματική ζωή (λιτότητα, ιδιωτικοποιήσεις, μεταφορά όλων των αποφάσεων στις αγορές, δηλαδή στους οικονομικά ισχυρούς). Πρόκειται για την ίδια σύγκρουση ανάμεσα στη λογική του κέρδους, του ανταγωνισμού και της εμπορευματοποίησης και τη λογική της συνεργασίας, της δημοκρατίας και των κοινών αγαθών.

– Ανάδειξη της θετικής διάστασης των αντιστάσεων, της αξιοποίησης του ψηφιακού κόσμου στην οργάνωση των αντιστάσεων αλλά και της αδυναμίας των κρατούντων να ελέγξουν πραγματικά του πληθυσμούς παρά τις προσπάθειές τους. Δεν αρκεί η τεχνολογία, απαιτείται και το κατάλληλο ερμηνευτικό πλαίσιο αξιοποίησής της (αραβική άνοιξη).

– Τα ζητήματα αυτά δεν είναι στενά θέμα προστασίας της ιδιωτικότητας και των ατομικών δικαιωμάτων. Σχετίζονται με τον έλεγχο κρίσιμων πόρων και εν τέλει κρίσιμων αποφάσεων για το μέλλον της κοινωνίας. Έλεγχος δυνατοτήτων και έλεγχος επί της κατεύθυνσης μιας κοινωνίας. Το έδαφος των δικαιωμάτων είναι ένας προνομιακός τόπος συμμαχίας της αριστεράς με φιλελεύθερης προέλευσης τμήματα της κοινωνίας, όμως πρέπει να διευρύνουμε τα αιτήματα στην κατεύθυνση του κοινωνικού και δημόσιου ελέγχου των δυνατοτήτων που ανοίγονται μπροστά μας.

– Δεν μας ενδιαφέρει μόνο να μην μας παρακολουθούνε, να μην παραβιάζεται ο τόπος της ιδιωτικής μας ζωής, μας ενδιαφέρει να έχουμε και λόγο για τους σκοπούς για τους οποίους αναπτύσσονται νέες τεχνολογικές εφαρμογές. Η έννοια των δικαιωμάτων για εμάς δεν έχει μόνο αρνητική διάσταση – προστασία “από τα έξω”, από το κράτος, τις εταιρείες και τους υπόλοιπους πολίτες – αλλά έχει και θετική διάσταση παρέμβασης “προς τα έξω”: θέλουμε να αποφασίζουμε, να έχουμε λόγο για αυτά που επηρεάζουν τις συνθήκες μέσα στις οποίες διάγουμε τον βίο μας. Δεν θέλουμε απλά προστασία της ιδιωτικότητας σε ένα πλαίσιο όπου δεν έχουμε λόγο, θέλουμε να έχουμε λόγο και για το πλαίσιο (παρόμοια και στην πραγματική ζωή, δεν θέλουμε μόνο να έχουμε δικαίωμα στη δουλειά ή την υγεία, θέλουμε να έχουμε λόγο για το πώς οργανώνεται η εργασία και η παραγωγή, αλλά και η παρεχόμενη υγεία). Στην περίπτωση της ψηφιακής τεχνολογίας θέλουμε να μετασχηματίσουμε την κατεστημένη σήμερα κατεύθυνση ανάπτυξης από τεχνολογίες επιτήρησης και ελέγχου για εμπορευματικούς και κατασταλτικούς σκοπούς σε τεχνολογίες που επιτρέπουν τη συμμετοχή, τον κοινωνικό έλεγχο και τον δημοκρατικό σχεδιασμό (e-policy).

Γι’ αυτό η παρέμβαση πρέπει να είναι πολυεπίπεδη και η δουλειά μιας πολιτικής δύναμης είναι να συμπυκνώνει αυτή την παρέμβαση σε κεντρική πολιτική. Δεν μπορούμε να έχουμε λόγο για την κατεύθυνση αν δεν ελέγχουμε τις δημόσιες δομές εκείνες που θα ήταν σε θέση να ορίσουν κατευθυντήριες γραμμές έρευνας και παραγωγής. Βρισκόμαστε λοιπόν μπροστά σε μια περίοδο με πολλές δυνατότητες: α) ευρεία συμμαχία απέναντι στην κρατική και εταιρική αυθαιρεσία και επιχείρηση σφετερισμού ενός κοινού αγαθού, β) ατομική και συλλογική δραστηριότητα αντίστασης που παράγει συγκλονιστικά γεγονότα και γ) την ενδυνάμωση πολιτικών δυνάμεων σε όλο τον κόσμο αλλά και στη χώρα μας που υπό προϋποθέσεις είναι σε θέση να πλήξουν τον κεντρικό προσανατολισμό και να θέσουν μια διαφορετική λογική ως συνολική εναλλακτική προοπτική και στα θέματα της ψηφιακής τεχνολογίας και του διαδικτύου.

*Για πιο συντομευμένη εκδοχή δείτε εδώ

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s